Τα τεχνητά γλυκαντικά στο μικροσκόπιο

Τα τεχνητά γλυκαντικά είναι χημικές ή φυσικές ουσίες που προσφέρουν τη γλυκιά γεύση της ζάχαρης χωρίς να έχουν τόσες πολλές θερμίδες όσο αυτή


Μην κάνετε κατάχρηση στα τεχνητά γλυκαντικά και να μην επαφίεστε σε αυτά και μόνο για να χάσετε βάρος. Αυτά τονίζουν οι επιστήμονες, καθώς πολλά προϊόντα «χωρίς ζάχαρη» έχουν πλημμυρίσει τελευταία την αγορά: από σοκολάτες, μπισκότα, τσίχλες, γιαούρτια και αναψυκτικά έως και έτοιμα παρασκευάσματα για γλυκά στο σπίτι.

Τα τεχνητά γλυκαντικά είναι χημικές ή φυσικές ουσίες που προσφέρουν τη γλυκιά γεύση της ζάχαρης χωρίς να έχουν τόσες πολλές θερμίδες όσο αυτή. Επίσης, επειδή τα υποκατάστατα της ζάχαρης είναι πολύ πιο γλυκά από εκείνη, χρειάζονται πολύ μικρότερη ποσότητα για να δημιουργήσουν το ίδιο γλυκό αποτέλεσμα. Εντούτοις, έχει συχνά τεθεί θέμα ασφάλειας για ορισμένες από αυτές.

Οι γλυκαντικές ουσίες

Πολυόλες

Ο κλινικός διαιτολόγος, αντιπρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Διατροφής, κ. Κωνσταντίνος Ξένος, μας «ξεναγεί» στον κόσμο των τεχνητών γλυκαντικών: «Συχνά, σε τρόφιμα για άτομα με διαβήτη αναφέρονται ως γλυκαντικές ουσίες οι πολυόλες», λέει.

«Οι πολυόλες (ή σακχαροαλκοόλες) είναι μια ομάδα υδατανθράκων χαμηλής απορρόφησης από τον ανθρώπινο οργανισμό, με συνέπεια να μην επηρεάζουν τα επίπεδα του σακχάρου όσο τα γνωστά σάκχαρα των τροφών και αφετέρου να έχουν χαμηλότερη θερμιδική απόδοση από αυτά (2,4 θερμίδες έναντι 4 θερμίδων ανά γραμμάριο, αντίστοιχα).» Οι πολυόλες έχουν χαρακτηριστεί από όλους τους αρμόδιους παγκόσμιους επιστημονικούς φορείς ως απολύτως ασφαλείς ουσίες. Η μόνη "παρενέργεια" που μπορεί να προκύψει από την κατανάλωση τέτοιων ουσιών, είναι η υπακτική δράση και αυτό συμβαίνει σε πολύ μεγάλες ποσότητες κατανάλωσης». Δύο από τις πιο δημοφιλείς πολυόλες που συναντάμε στα τρόφιμα είναι η ξυλιτόλη και η μαλτιτόλη, με γλυκαντική ισχύ όμοια με τη ζάχαρη.

Σουκραλόζη

Τον τελευταίο καιρό, πολύς λόγος γίνεται για μια καινούργια γλυκαντική ουσία, τη σουκραλόζη. «Η σουκραλόζη παράγεται από τη γνωστή μας ζάχαρη και δεν μεταβολίζεται στον ανθρώπινο οργανισμό, συνεπώς έχει μηδενική θερμιδική αξία», εξηγεί ο κ. Ξένος.

«Η γλυκαντική της ισχύς είναι 600 φορές μεγαλύτερη της ζάχαρης, άρα απαιτείται ελάχιστη ποσότητα για να πετύχουμε ανάλογο γλυκαντικό αποτέλεσμα με τη ζάχαρη. Η γεύση της μοιάζει πολύ με αυτή της ζάχαρης. Η σουκραλόζη έχει χαρακτηριστεί από όλους τους αρμόδιους παγκόσμιους επιστημονικούς φορείς ως απολύτως ασφαλής ουσία».

Ασπαρτάμη

Πολλά έχουν ακουστεί για την ασπαρτάμη (Ε951), που χρησιμοποιείται κυρίως σε αναψυκτικά λάιτ, αλλά κυκλοφορεί και σε μορφή ταμπλέτας. «Η ασπαρτάμη αποτελεί συνδυασμό δύο αμινοξέων, της φαινυλαλανίνης και του ασπαρτικού οξέος», λέει ο κ. Ξένος. «Αποδίδει 4 θερμίδες ανά γραμμάριο (όσες δηλαδή και η ζάχαρη), είναι όμως 200 φορές πιο γλυκιά από αυτή και άρα απαιτείται απειροελάχιστη ποσότητα ασπαρτάμης για να πετύχουμε το ίδιο γλυκαντικό αποτέλεσμα με τη ζάχαρη».

Λόγω της ποσότητας φαινυλαλανίνης που περιέχει, δεν είναι κατάλληλη για άτομα που πάσχουν από φαινυλκετονουρία. Για τους υπόλοιπους, όμως; «Ο μεταβολισμός της ασπαρτάμης στον ανθρώπινο οργανισμό αποδίδει μεθανόλη, ουσία που σε συγκεκριμένα ποσά είναι επικίνδυνη για την υγεία», επσιημαίνει ο κ. Ξένος.

«Έτσι, λοιπόν, στην Ευρώπη η επιστημονική επιτροπή τροφίμων και η επιτροπή ειδικών σε πρόσθετα τροφίμων των FAO/WHO, έχουν θέσει ως ασφαλές το όριο των 40 mg ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί για έναν μέσο ενήλικα των 70 κιλών, σε 20 κουτάκια αναψυκτικού λάιτ ημερησίως ή 97 δισκία γλυκαντικού, που εμπεριέχει κυρίως ασπαρτάμη».

Το 2006 πήρε μεγάλη δημοσιότητα μία μελέτη από Ιταλούς, η οποία συσχέτιζε την κατανάλωση της ασπαρτάμης με καρκινογένεση στα ποντίκια. «Τον Μάιο του 2006, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) εξέδωσε εκ νέου ανακοίνωση, σύμφωνα με την οποία η ασπαρτάμη θεωρείται ασφαλής, καθώς τα επιστημονικά στοιχεία που υπάρχουν έως τώρα, δεν δείχνουν καρκινογένεση ή άλλα προβλήματα υγείας στον άνθρωπο», λέει ο κ. Ξένος.

Ακεσουλφάμη

Η ακεσουλφάμη-Κ (E950) είναι μια ουσία 200 φορές γλυκύτερη από τη ζάχαρη, ανθεκτική σε υψηλές θερμοκρασίες και χωρίς θερμίδες. «Έλεγχοι και περισσότερες από 50 μελέτες έχουν εδώ και 25 χρόνια οδηγήσει στην έγκρισή της από την Επιστημονική Επιτροπή για τα Τρόφιμα (SCF) και το FDA», μας πληροφορεί ο κ. Ξένος. «Η ασφάλειά της επανεξετάστηκε το 2003 (SCF) και η χρήση της θεωρήθηκε ασφαλής για όλες τις πληθυσμιακές ομάδες».

Σακχαρίνη

Η πρώτη τεχνητή γλυκαντική ύλη, η σακχαρίνη (Ε 954), που ανακαλύφθηκε τυχαία στο Πανεπιστήμιο Χόπκινς πριν από 130 χρόνια, είχε επίσης προκαλέσει μεγάλες ανησυχίες παλαιότερα. «Είναι 300 φορές γλυκύτερη από τη ζάχαρη και δεν αποδίδει θερμίδες», λέει ο κ. Ξένος. «Με εξαίρεση τη μελέτη σε ποντίκια το 1977, που τη συνέδεσε με την εμφάνιση καρκίνου, μελέτες σε ανθρώπους έχουν δείξει ότι δεν προκαλεί καρκινογένεση και σήμερα κυκλοφορεί σε περισσότερες από εκατό χώρες».

7 συμβουλές προστασίας

1. Να διαβάζετε πάντα στις ετικέτες των τροφίμων και των φαρμάκων το ποσοστό της ζάχαρης ή την τεχνητή γλυκαντική ουσία που περιέχουν.

2. Να αποφεύγετε τα επεξεργασμένα τρόφιμα με μεγάλο ποσοστό ζάχαρης.

3. Να χρησιμοποιείτε μόνο 1-2 κουταλάκια ζάχαρη (ή ακόμα καλύτερα, μέλι) την ημέρα στη διατροφή σας.

4. Να μην κάνετε κατάχρηση σε τρόφιμα με τεχνητά γλυκαντικά (ακόμα και τσίχλες).

5. Τα παιδιά και οι έγκυες να αποφεύγουν τις τροφές με τεχνητά γλυκαντικά.

6. Eάν έχετε διαβήτη, να ξέρετε ότι ορισμένα τρόφιμα «χωρίς ζάχαρη» (όπως γιαούρτια) μπορεί να επηρεάσουν το σάκχαρο του αίματός σας, λόγω άλλων υδατανθράκων που περιέχουν, ενώ άλλα τέτοια προϊόντα (π.χ. σοκολάτες, μπισκότα) περιέχουν γλυκαντικά που έχουν θερμίδες (όπως σορβιτόλη και μανιτόλη), που επηρεάζουν το σάκχαρο του αίματος.

7. Όσοι κάνετε δίαιτα, να θυμάστε ότι και τα λάιτ προϊόντα με υποκατάστατα ζάχαρης μπορεί να περιέχουν θερμίδες.